بررسی موضوعی اموال مجهول‌المالک از منظر امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

2 دانش‌آموخته سطح سه حوزه علمیه قم، قم، ایران

10.22081/jsj.2026.73673.1009

چکیده

«مجهول‌المالک» یکی از موضوعات فقهی است که صاحب مال معلوم نباشد. این پژوهش درصدد است با روش توصیفی - تحلیلی به این پرسش پاسخ دهد که اموال مجهول‌المالک از نظر موضوعی چه حکمی دارد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد موضوع حاضر از لحاظ ماهیت فقهی و ماهیت حقوقی قابل بحث است. برایند مقاله دربارۀ احکام مترتب بر آن، پیرامون اموال مجهول‌المالک و مدعی اموال مجهول‌المالک خواهد بود. جستارها نشان می‌دهد مال حلال مخلوط به حرام، اراضی مجهول‌المالک، مال گمشده و مال مردد بین افراد از اقسام اموال مجهول‌المالک هستند. قول شخص مدعی اموال مجهول‌المالک پذیرفته نیست، بلکه قول او باید همراه با ادله و بینه شرعی باشد. بر اساس رویکرد حقوقی، سه عنصر و رکن موضوع حاضر عبارت‌اند از: مجهول‌المالک، حاکم و فقرا.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم
ابن‌فارس، احمد (1404 ق). معجم مقاییس اللغة. چ 1، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414 ق). لسان العرب. چ 3. بیروت: دارالفکر و دار‌صادر.
امامى، سیدحسن [بی‌تا]. حقوق مدنى. 6 ج. تهران: انتشارات اسلامیة.
انصارى، مرتضى بن محمد‌امین (1415 ق). کتاب الخمس. چ 1. قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
انصاری، مرتضى بن محمد‌امین (1415 ق). کتاب المکاسب. قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
انوری، حسن (1385 ش). فرهنگ فشرده سخن. چ 2. تهران: سخن.
بحرانى آل‌عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم (1405 ق). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. چ 1. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
تبریزى، جواد بن على (1427 ق). صراط النجاة. چ 1. قم: دارالصدیقة الشهیدة.
جوهری، اسماعیل بن حماد (1407 ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. تحقیق: احمد عبد الغفور عطّار. چ 4. بیروت: دارالعلم للملائین.
حائرى، سیدعلى بن محمد طباطبایى (1418 ق). ریاض المسائل. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
حسینی زبیدی، محمد‌مرتضى (1414 ق). تاج العروس من جواهر القاموس. چ 1. بیروت: دارالفکر.
حکیم، سیدمحسن طباطبایى (1416 ق). مستمسک العروة الوثقى. چ 1. قم: مؤسسة دارالتفسیر.
حلّى، حسین (1415 ق). بحوث فقهیة. چ 4. قم: مؤسسة المنار.
خلخالى، سیدمحمدمهدى موسوى (1427 ق). فقه الشیعة - کتاب الخمس و الأنفال. چ 1. قم: دارالبشیر.
خمینى، سیدروح‌اللّه موسوى (1387 ش). ترجمه تحریر الوسیلة. مترجم: علی اسلامى. چ 21. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
خمینى، سیدروح‌اللّه موسوى [بی‌تا]. تحریر الوسیلة. چ 1. قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم.
خمینى، سیدروح‌اللّه موسوى (1404 ق). زبدة الأحکام. چ 1. تهران: سازمان تبلیغات اسلامى.
خویى، سیدابوالقاسم موسوى [بی‌تا]. مصباح الفقاهة. مقرر: محمدعلى توحیدى.‌ 7 ج. [بی‌جا]: [بی‌نا].
خویى، سیدابوالقاسم موسوى (1418 ق). موسوعة الإمام الخوئی. چ 1. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی (ره).
روحانی، سیدصادق حسینى (1412 ق). فقه الصادق (ع). چ 1. قم: دارالکتاب - مدرسه امام صادق (ع).
صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد (1414 ق). المحیط فی اللغة. چ 1. بیروت: عالم الکتاب‏.
صدر، سیدمحمد (1420 ق). ما وراء الفقه. چ 1. بیروت: دارالأضواء.
طاهرى، حبیب‌الله (1418 ق). حقوق مدنى. چ 2. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
حر عاملى، محمد بن حسن (1409 ق). وسائل الشیعة. چ 1. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
عاملى شهیدثانى، زین‌الدین بن على (1413 ق). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
فراهیدى، خلیل بن أحمد (1409 ق). کتاب العین. چ 2. قم: نشر هجرت‏.
لنگرودی جعفری، محمدجعفر (1382). فرهنگ عناصرشناسی. چ 1. تهران: کتابخانه گنج دانش.
لنگرودی جعفری، محمدجعفر (1359). مجموعه محشی قانون مدنی. چ 1. تهران: کتابخانه گنج دانش.
لنگرودی جعفری، محمدجعفر [بی‌تا]. وسیط در ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانه گنج دانش.
محقق ثانى عاملى کرکى، على بن حسین (1414 ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
محقق ثانى عاملى کرکى، على بن حسین (1409 ق). رسائل المحقق الکرکی. چ 1. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى و دفتر نشر اسلامى.
مغنیه، محمدجواد (1422 ق). فقه الإمام الصادق (ع). چ 2. قم: مؤسسه انصاریان.
نجفى کاشف‌الغطاء، محمدحسین بن على بن محمد‌رضا (1359 ق). تحریر المجلة. چ 1. نجف اشرف: المکتبة المرتضویة.
نجفى، محمدحسن (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. چ 7. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
نراقى، مولى محمد بن احمد (1422 ق). مشارق الأحکام. چ 2. قم: کنگره نراقیین ملامهدى و ملااحمد.
یزدى، سیدمحمدکاظم طباطبایى (1428 ق). العروة الوثقى مع التعلیقات. چ 1. قم: مدرسه امام على بن ابى‌طالب (ع).