نقد و بررسی مستندات قائلین به ملاکیت «مطلق عدم دخول در بکارت زنان» با تأکید بر نظریه آیت‌الله خویی و موافقان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم،دانش‌آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم

10.22081/jsj.2026.73869.1015

چکیده

در اینکه مراد از باکره‌بودن زن به دلیل ثبوت ولایت اب و جد پدری چیست و چه ضابطه‌ای در‌این‌باره معیار است، اختلاف است. برخی از فقیهان امامیه همانند آیت‌الله خویی در بحث معیار بکارت دختر، مطلق وطی را ملاک قرار داده‌اند؛ به این معنا که تحقق‌نیافتن وطی مشروع یا نامشروع، نشانۀ بکارت دختر است و تحقق وطیف به طور مطلق نشان‌دهندۀ ثیبوبت است. اهمیت این مطلب به دلیل موقوف‌بودن ازدواج دختر باکره به اذن پدر یا جد پدری در باب ولایت اب و جد و همچنین آثار و احکام مهم دیگری است که بر این وصف در دیگر ابواب فقهی مترتب است. موضوع این مقاله، تحلیل ادله شرعیه‌ای است که آیت‌الله خویی برای اثبات ملاک مذکور استفاده کرده‌اند. ایشان به چهار دلیل استناد می‌کنند: آیات قرآن، برخی روایات، عرف و لغت. با بررسی دقیق روشن می‌شود ادله ایشان با اشکالاتی روبرو است و معیار مذکور از مستندات ایشان به دست نمی‌آید، بلکه با استناد به روایات باب ولایت اب یا جد پدری و خارج‌شدن روایت ابراهیم بن میمون از اعتبار، از طریق جمع دلالی باقی روایات، اثبات‌شدنی است و بنا بر رفع مشکل سندی روایت ابراهیم بن میمون، تحقق احدی الملاکین (دخول - تزویج) در سقوط ولایت پدر و جد پدری، معیار بکارت است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم

ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414 ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر و دارصادر.
انصاری دزفولى، مرتضى بن محمد امین (1415 ق). کتاب النکاح. قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
بحرانى آل‌عصفور، یوسف بن احمد (1405 ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
جوهرى، اسماعیل بن حماد (1410 ق). الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دارالعلم للملایین.
حر عاملى، محمد بن حسن (1409 ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
حلى، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى (1388 ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
حویزى، عبدعلى بن جمعه [بی‌تا]. تفسیر نور الثقلین. چ 4. قم: اسماعیلیان.
خراسانی، محمد کاظم (1409 ق). کفایة الأصول. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع) لإحیاء التراث.
خمینى، سیدروح‌اللّه موسوى (1425 ق). ترجمه تحریر الوسیلة. مترجم: علی اسلامى. چ 21. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
خویى، سیدابوالقاسم موسوى (1417 ق). مصباح الاصول. مقرر محمد سرور واعظ الحسینی. قم: مکتبة الداوری.
خویى، سیدابوالقاسم موسوى (1418 ق). موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی ره.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412 ق). مفردات الفاظ القرآن. لبنان و سوریه: دارالعلم و الدارالشامیة.
سبزوارى محقق، محمدباقر بن محمد مؤمن (1423 ق). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
شبیری زنجانى، سیدموسى (1419 ق). کتاب نکاح. قم: مؤسسه پژوهشى راى‌پرداز.
صاحب بن عباد، اسماعیل (1414 ق). المحیط فی اللغة. بیروت: عالم الکتاب.
طباطبایی حائرى، سیدعلى بن محمد (1418 ق). ریاض المسائل. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
طریحى، فخرالدین (1416 ق). مجمع البحرین. چ 3. تهران: کتابفروشى مرتضوى.
عاملى شهیدثانى، زین‌الدین بن على (1413 ق). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
عاملى، محمد بن على موسوى (1411 ق). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
فاضل هندى، محمد بن حسن (1416 ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
فراهیدى، خلیل بن احمد (1410 ق). کتاب العین. چ 2. قم: نشر هجرت.
 فیومى، احمد بن محمد مقرى [بی‌تا]. المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: منشورات دارالرضی.
قمّى، سیدتقى طباطبایى (1426 ق). مبانی منهاج الصالحین. قم: منشورات قلم الشرق.
کلینى، محمد بن یعقوب (1407 ق). الکافی. چ 4. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
مظفر، محمدرضا (1430 ق). اصول الفقه. چ 5. قم: طبع انتشارات اسلامى.
مکارم شیرازى، ناصر (1424 ق). کتاب النکاح. قم: مدرسه امام على بن ابى‌طالب (ع).
نجفى صاحب الجواهر، محمدحسن (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. چ 7. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
نراقى، مولى احمد بن محمد مهدى (1415 ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
نورى محدث، میرزاحسین (1408 ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل‌البیت (ع).
واسطى زبیدى حنفى، محب‌الدین سیدمحمد مرتضى (1414 ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
یزدى، سیدمحمدکاظم طباطبایى (1409 ق). العروة الوثقى. چ 2. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.